Το Κυπριακό πρόβλημα και οι διαστάσεις που προβληματίζουν

αρχείο λήψης (10)Της Άννας  Ωρολογά, Οικονομολόγος

Χωρίς να έχει δοθεί καμία ουσιαστική λύση μέχρι τώρα στη κρίση της ευρωζώνης, και της Ευρωπαϊκής Ένωσης γενικότερα, η κρίση στην Κύπρο έφθασε μέσα στις μέρες αυτές σε μια κρίσιμη κορύφωση.
Η κυπριακή οικονομία, η οποία θεωρείται μικρού μεγέθους μεν, δυσανάλογα διαρθρωμένη δε ως προς τον τραπεζικό της τομέα, βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση. Αντιμετωπίζοντας από το περασμένο Σαββατοκύριακο με την απόφαση του Eurogroup ένα πολύ περιορισμένο φάσμα επιλογών, οδηγήθηκε – όπως ήταν αναμενόμενο – σε καταψήφιση της πρότασης που υπέδειξε η απόφαση αυτή, από το εθνικό της κοινοβούλιο.

Η απόφαση της συνόδου των υπουργών οικονομικών της ευρωζώνης που ήταν η, ουσιαστικά, άμεση φορολόγηση των καταθέσεων των κυπριακών τραπεζών, προκάλεσε πανικό και σύγχυση στους Κυπρίους ειδικότερα, αλλά και στους εν γένει καταθέτες σε κυπριακές τράπεζες γενικότερα. Προκάλεσε όμως και έκπληξη σε ειδικούς και μη. Είναι αλήθεια ότι η κυπριακή οικονομία αντιπροσωπεύοντας το μικρότερο κράτος μέλος της ευρωζώνης, στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον τομέα των υπηρεσιών. Ειδικότερα ο τραπεζικός τομέας έχει αναπτυχθεί με ταχείς ρυθμούς. Στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου αναφέρουν ότι μέχρι το 2011 τα κεφάλαια των κυπριακών τραπεζών, συμπεριλαμβανομένων των δανειακών συμβάσεων που είχαν συνάψει, έφθαναν το 835% του ΑΕΠ της χώρας. Η κρίση στην ευρωζώνη και ιδιαίτερα το μέγεθος της κρίσης και εν συνεχεία το «κούρεμα» στην Ελλάδα επηρέασαν αρνητικά τις τράπεζες στην Κύπρο, οι οποίες λόγω μεγέθους στους στην εθνική οικονομία, προκάλεσαν κρίση χρέους στη χώρα. Μετά το πλήγμα που δέχθηκαν λόγω της ελληνικής αναδιάρθρωσης, οι ανάγκες των τραπεζών της Κύπρου ήταν, σύμφωνα με στοιχεία της Pimco, κοντά στα 10 δις ευρώ. Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν και τα κεφάλαια αναχρηματοδότησης του υφιστάμενου χρέους, με συνέπεια την αύξηση του ποσού στα 17,5 δις ευρώ. Με αυτά τα δεδομένα η Κριστίν Λαγκάρντ δήλωσε ότι το ΔΝΤ δεν μπορεί να συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα διάσωσης, εφόσον το ποσό αυτό που ισούται με το ΑΕΠ της χώρας, το χαρακτηρίζει και ως μη βιώσιμο.
Παρόλο που όλοι συμφωνούν ότι στη Κύπρο υπάρχει κυρίως κρίση τραπεζικού τομέα και όχι δημόσιου τομέα, όπως στην Ελλάδα, κανείς δεν συμφωνεί με τις εναλλακτικές λύσεις που πρέπει άμεσα να τεθούν σε εφαρμογή. Η αναδιάρθρωση των κυπριακών τραπεζών θεωρείται επιβεβλημένη αλλά δεν μπορεί να γίνει με τον τρόπο που επιμένει να θέτει η τρόικα. Η ανακεφαλαιοποίηση δεν μπορεί να βαρύνει εξολοκλήρου τους φορολογούμενους και τους καταθέτες, παρόλο που τα σενάρια για «κούρεμα» των καταθέσεων είχαν συζητηθεί από τον Φεβρουάριο. Τότε είχε απορριφθεί η αναδιάρθρωση στο σκεπτικό ότι θα δημιουργούσε δεύτερο κακό προηγούμενο μετά από αυτό της Αθήνας, αλλά κυρίως γιατί θα έπληττε τους βασικούς πιστωτές της Κύπρου, δηλαδή τις τράπεζές της. Από τη άλλη, η διαγραφή αξιώσεων των πιστωτών των κυπριακών τραπεζών δεν θα απέδιδε σημαντικά οφέλη. Με την υπόδειξη του ΔΝΤ ότι χωρίς την φορολόγηση για να καταστεί το χρέος βιώσιμο δεν θα συμμετείχε σε πλάνο βοήθειας, οι Γερμανοί και οι βορειοευρωπαίοι εταίροι τους επέμεναν στην παρέμβαση στις καταθέσεις. Σύμφωνα με την Γερμανία, χωρίς την φορολόγηση στις καταθέσεις το πρόγραμμα βοήθειας δεν μπορεί να εφαρμοστεί λόγω μη βιωσιμότητας του χρέους, το οποίο φθάνει το 160% του κυπριακού ΑΕΠ. Ο Γάλλος υπουργός Προϋπολογισμού (ο οποίος ασκούσε μέχρι τούδε τα καθήκοντα και του Υπουργού Ευρωπαϊκών Υποθέσεων), δήλωνε την Τρίτη 19 Μαρτίου ότι η Γαλλία υποστηρίζει την φορολόγηση καταθέσεων άνω των 100,000 ευρώ σε αντάλλαγμα για τη χορήγηση 10 δις από το ΔΝΤ.
Εναλλακτικά, το Eurogroup θα μπορούσε να αποφασίσει την διοχέτευση κεφαλαίων απευθείας στις τράπεζες για την αναχρηματοδότησή τους, χωρίς να τα περάσει μέσα από το κυπριακό κράτος αυξάνοντας το χρέος του. Αυτό θα μπορούσε να γίνει, πρώτον αν λειτουργούσε η τραπεζική ένωση, δεύτερον αν ήταν τα χέρια του Ντράγκι λυμένα – χωρίς την συμφωνία του Μνημονίου η ΕΚΤ δεν μπορεί να παράσχει ρευστότητα μέσω του έκτακτου μηχανισμού. Ακόμα όμως και αν δεν υπήρχαν τα εμπόδια αυτά, φαίνεται πως οι Γερμανοί – κυρίως – επιμένουν οπωσδήποτε στη φορολόγηση των καταθέσεων. Γιατί; γιατί υπάρχει η εικόνα στους ευρωπαίους εταίρους ενός τραπεζικού τομέα ο οποίος λειτουργεί εν μέρει τουλάχιστον με αδιαφανείς διαδικασίες ….Τι σημαίνει αυτό; Σύμφωνα με έγκριτα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης οι ισχυρές χώρες δεν θέλουν να βοηθήσουν ένα τραπεζικό σύστημα και φορολογικό παράδεισο για ρώσους καταθέτες (!). Πράγματι εκτιμάται ότι από το 1/3 μέχρι το ½ όλων των καταθέσεων στις κυπριακές τράπεζες έχουν ρωσική προέλευση. Τα στοιχεία της Moody’s αναφέρουν ότι 31 δις δολάρια είναι περίπου το ποσό των ρωσικών καταθέσεων στη Κύπρο, από τα οποία 12 δις αντιστοιχούν σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και 19 δις σε ιδιώτες και επιχειρηματίες επενδυτές. Τα δάνεια που έχουν πάρει ρωσικές επιχειρήσεις με έδρα σε κυπριακό έδαφος ανέρχονται σε 40 δις δολάρια. Οι σχέσεις Ρωσίας και Κύπρου δεν είναι νεόκοπες. Ανάγονται στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Εξάλλου η Κύπρος ποτέ δεν έκρυψε τις ιδιαίτερα καλές σχέσεις με την Μόσχα, και στο πλαίσιο της ενεργειακής της πολιτικής, στην οποία έχει προχωρήσει με την ΑΟΖ πολύ περισσότερο από την Αθήνα. Η Ρωσία έχει ήδη παραχωρήσει δάνειο στη Κύπρο, και οι δυο χώρες έχουν υπογράψει συμφωνίες φορολογικού περιεχομένου για τις επενδύσεις. Η ίδια η Κύπρος υποστηρίζει πως οι νόμοι για ξέπλυμα χρήματος είναι ενεργοί, και πως οι ευνοϊκοί όροι προσελκύουν τους επενδυτές. Πάντως οι Ρώσοι επενδυτές δεν είναι αυτοί καθαυτοί το πρόβλημα, παρέχουν μόνο τον «ορατό» στόχο. Η σημασία των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, σε συνδυασμό με τις προθέσεις της Κύπρου για στενότερες συνεργασίες με την Ρωσία και το Ισραήλ, την καθιστά αντικείμενο αυξημένης προσοχής απέναντι στους ευρωπαίους εταίρους. Πίσω από επιστημονικοφανείς εξηγήσεις και αναλύσεις, υπάρχει κάποιο παρασκήνιο με αυξανόμενη σημασία. Διευκρινίζοντας οι ευρωπαίοι του Eurogroup ότι δεν μπορούν να επαναλάβουν στην Κύπρο την τακτική χρηματοδότησης των τραπεζών της Ισπανίας, γιατί απλούστατα δεν συγκρίνονται τα μεγέθη, δεν πείθουν καταρχήν. Αλλά το κυριότερο είναι ότι αποδεικνύουν πως η τραπεζική ένωση που ευαγγελίζονταν, δεν είναι τελικά στις προθέσεις τους. Επιπλέον, διαχωρίζονται οι τράπεζες ως «χρήσιμες» και μη; και τελικά που φθάνει η «αστυνομική» ασυλία Γερμανών και Αυστριακών για το είδος και την προέλευση των καταθέσεων; η Γαλλία πως θα αντιδρούσε για το Μονακό ή τις υπερπόντιες κτήσεις της που είναι έδρα υπεράκτιων επιχειρήσεων και ειδικών φορολογικών καθεστώτων;
Το ζήτημα είναι πως τα σενάρια που συζητούσαν στην Κύπρο το βράδυ της Δευτέρας 18 Μαρτίου είναι ακόμα στο τραπέζι, με τροποποιήσεις, μετά την απόφαση του Κυπριακού Κοινοβουλίου. Η επίσκεψη στη Μόσχα καταλήγει μάλλον στην αναδιάρθρωση – επιμήκυνση του ήδη υφιστάμενου χρέους από την Ρωσία, αλλά είναι λίγες οι πιθανότητες νέου δανείου, παρά τα ανταλλάγματα σε παραχωρήσεις δικαιωμάτων στο φυσικό αέριο και στη συμμετοχή στις κυπριακές τράπεζες. Ούτως ή άλλως κάποια τέτοια ανταλλάγματα θα συζητηθούν για την αναδιάρθρωση. Η κρατικοποίηση όλων των Ταμείων Πρόνοιας της χώρας που αναμένεται να δώσει 4,7 δις, από τα οποία μισό δις θα παραμείνει για τις ανάγκες των Ταμείων και το υπόλοιπο ποσό να εθνικοποιηθεί με ανταλλάγματα ομόλογα επί των κερδών του φυσικού αερίου, αποτελεί έσχατη λύση. Η Κύπρος πρέπει πάση θυσία να βρει τα κεφάλαια που χρειάζεται προκειμένου να μειώσει κατά τι το χρέος της και να ενεργοποιήσει το πακέτο στήριξης. Συνήθως ένα κράτος το κάνει αυτό είτε με αύξηση φορολογίας είτε/ και με κρατικοποιήσεις. Η Κύπρος συνιστά, παρά το μέγεθός της, ιδιαίτερη περίπτωση. Συνιστά επίσης ένα παράδειγμα για το πώς η ευρωζώνη και η ΕΕ γενικότερα δεν κάνουν αυτά που μπορούν, εφόσον το πλαίσιο διαπραγμάτευσης ορίζεται και από άλλους παίκτες πλην των κρατών μελών. Και μπορεί να αναρωτηθεί κανείς : έχουν απάντηση σε όλα τα σενάρια γεωπολιτικής στο Αιγαίο; μπορούν να υπολογίσουν μια (απίθανη) αλλά έστω υποθετική υπέρβαση από πλευράς Τουρκίας; έχουν λάβει υπόψη τους το ενδεχόμενο οι φυγόκεντρες τάσεις του ευρώ να αρχίσουν να γίνονται πράξη; ή επειδή όλοι το απεύχονται μπλοφάρουν σε βάρος ευάλωτων κρατών και οικονομιών που έχουν ωστόσο δυνητικά στο μέλλον σοβαρό «λαμβάνειν»;

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: