Οι δαίμονες του Γιούνκερ και οι αυξανόμενες φυγόκεντρες τάσεις στην Ευρωζώνη

???????????????????????????????Άννα Ωρολογά, Οικονομολόγος

Όταν ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντάγκι έλεγε, μιλώντας στο Λονδίνο πέρυσι στις 26 Ιουλίου, ότι θα κάνει «… ό,τι είναι δυνατόν» για να σώσει το ευρώ και την ευρωζώνη, δεν φανταζόταν ότι πριν κλείσει χρόνος η κρίση στην Ευρώπη, εκτός από οικονομική, θα εξελισσόταν μάλλον με γρήγορους ρυθμούς σε πολιτική.

Στις 11 Μαρτίου ο Ζ. Κ. Γιούνκερ, πρώην πρόεδρος του Eurogroup αλλά και από τους παλαιότερους «εργάτες» της Ένωσης, σε συνέντευξή του στο γερμανικό περιοδικό Der Spiegel, προειδοποίησε για τον κίνδυνο σοβαρής κλιμάκωσης της πολιτικής οξύτητας λέγοντας ότι «όποιος πιστεύει ότι δεν τίθεται πλέον το αιώνιο ερώτημα περί ειρήνης και πολέμου στην Ευρώπη, μπορεί να πλανάται οικτρά. Οι δαίμονες δεν έχουν φύγει, απλά κοιμούνται.» Η αιχμή, ιδιαίτερα όταν αυτή απευθύνεται σε γερμανικό κοινό, δεν είναι τυχαία. Ο πρώην πρόεδρος έζησε όλη τη διαδικασία επιβολής της γερμανικής συνταγής στα κράτη μέλη που χτυπήθηκαν περισσότερο από την κρίση, χωρίς θετικό αποτέλεσμα, και ομολόγησε ότι σοκαρίστηκε από τις αντιγερμανικές αντιδράσεις τους.

Ο Γιούνκερ τονίζοντας ότι για την δική του γενιά το ευρώ αποτελούσε το επιστέγασμα μιας πολιτικής για την ειρήνη στην Ευρώπη, δεν έλεγε ψέματα. Στην ουσία εκπροσωπούσε όχι μόνο την δική του γενιά, αλλά και όλους όσους προηγήθηκαν στις προσπάθειες να δώσουν στην Ευρώπη μια μορφή ενοποιημένης οικονομικής και πολιτικής δύναμης. Στις προσωπικότητες από τον Τομάζο Πάντοα Σιόπα μέχρι και τον Ζακ Ντελόρ, υπήρξαν και πολλοί Γερμανοί με τους Σάρφ, Αντενάουερ και Χολστάιν. Το ζήτημα είναι ότι μια Γερμανία της Μέρκελ δεν ταυτίζεται με την Γερμανία του Σρέντερ ή του Κόλ. Για τον Γιούνκερ οι ιταλικές εκλογές είχαν έντονη αντιγερμανική χροιά, ενώ στην Ελλάδα τα συνθήματα εναντίον της Μέρκελ και η έμμεση αναφορά σε εποχές που η Γερμανία θέλει να ξεχάσει, είχαν κάνει τον γύρο της Ευρώπης. Στην Ιταλία, πέρα από την έντονη ανησυχία για την παρατεταμένη πολιτική αστάθεια, το σκηνικό δείχνει έντονες αντιευρωπαϊκές τάσεις. Με τον Μόντι μεγάλο «ηττημένο» και τον Γκρίλο ρυθμιστή, οι Ιταλοί ψηφοφόροι έδωσαν το σήμα ότι η ανοχή για μια Ένωση με οποιοδήποτε τίμημα έφτασε στα όριά της. Σε δήλωσή του στη γερμανική εφημερίδα Der Handelsblatt την Τετάρτη 13 Μαρτίου, ο Μ. Γκρίλο είπε ότι η Ιταλία είναι de facto εκτός ευρώ. Μάλιστα τόνισε την επιθυμία του για διεξαγωγή δημοψηφίσματος, προκειμένου να αποφασίσει ο Ιταλικός λαός την παραμονή του στην ευρωζώνη. «Οι βορειοευρωπαϊκές χώρες θα κρατήσουν την Ιταλία μόνο μέχρι να πάρουν πίσω τις επενδύσεις των τραπεζών τους σε ιταλικά ομόλογα. Έπειτα θα μας πετάξουν σαν καυτή πατάτα» ήταν τα λόγια του. Και διερωτάται : «γιατί πλούτισε μόνο η Γερμανία;». Οι επιφυλάξεις του για το μέλλον της Ευρώπης είναι έντονες και βασίζονται σε έλλειψη ουσιαστικά κοινών πολιτικών σε βασικά και θεμελιώδη θέματα όπως η φορολογία και η μετανάστευση. Ωστόσο, όπως αναφέρει η εφημερίδα, ο ίδιος δεν είναι πολέμιος της Ευρώπης, απλά θέλει αυτός και το κόμμα του, με τους Ιταλούς ψηφοφόρους που τον ακολουθούν, ένα δεύτερο πλάνο, μια άλλη λύση για την Ένωση.

Στη Γερμανία, στον απόηχο των δηλώσεων του Γιούνκερ, ο σχηματισμός νέου πολιτικού σχήματος με την ονομασία «Εναλλακτική Λύση για την Γερμανία – Alternative for Germany” (AfD), τοποθετεί σημαία του την απαλλαγή της Γερμανίας, αλλά και της Ευρώπη από το ευρώ. Το νέο αυτό κόμμα, το οποίο ιδρύθηκε από οικονομολόγους καθηγητές, δημοσιογράφους – εκδότες αλλά και πολιτικούς (αρκετοί πρώην ή νυν ευρωβουλευτές), μπορεί να φαίνεται μικρή απειλή για τους συμβατικούς Γερμανούς τεχνοκράτες και κυβερνητικούς της Μέρκελ, αποτελεί όμως ένα ανησυχητικό σημάδι. Τα βασικά σημεία της πολιτικής τους πλατφόρμας επικεντρώνονται στα αρνητικά και επιζήμια αποτελέσματα της χρήσης του ευρώ και της άποψης ότι θα αυτό θα πρέπει να σταματήσει. Το AfD υποστηρίζει και αυτό, όπως ο Γκρίλο, δημοψήφισμα για το ευρώ και την ευρωζώνη, με τη διαφορά ότι προτρέπει και όλα τα άλλα κράτη μέλη της ευρωζώνης να το κάνουν, επιλέγοντας τα δικά τους εθνικά νομίσματα. Υπογραμμίζουν στην διακήρυξή τους ότι η επαναφορά των εθνικών νομισμάτων δεν είναι ταμπού. Ακόμα, ζητούν την επιβολή βέτο σε κάθε περαιτέρω χρηματοδοτική στήριξη από τον Μόνιμο Μηχανισμό (EMS), υποστηρίζοντας ότι αυτοί που εμπλέκονται περισσότερο στα αίτια της κρίσης, δηλαδή οι τράπεζες, τα ξένα funds, και οι ιδιώτες επενδυτές θα πρέπει να πληρώσουν και όχι οι φορολογούμενοι. Προτείνουν το «σπάσιμο» της ευρωζώνης σε μικρότερες και σταθερότερες νομισματικές ενώσεις. Το στοιχείο που είναι ενδιαφέρον στο αντιευρωπαϊκό αυτό κόμμα είναι ότι υποστηρίζει παρόλα αυτά ότι οι αδύναμες χώρες θα μπορούν να βρίσκονται στο ευρώ, άρα δεν μιλούν με όρους «βορρά-νότου». Επίσης προτείνουν την μεταφορά της έδρας της ΕΚΤ από την Φρανκφούρτη στο Μιλάνο. Σε συνδυασμό με τις δηλώσεις του Γκρίλο, το όλο θέμα φαίνεται αμήχανα παράδοξο.

Δεν είναι μόνο το φαινόμενο αντιγερμανικής έκφρασης γενικά, είναι η δημιουργία ενός πολιτικού φορέα με όλα όσα κατά μέσο όρο εκφράζει ο ευρωσκεπτικισμός, μέσα στα σπλάχνα της Γερμανίας. Και αν θυμηθούμε ότι η κατασκευή του ευρώ και συνακόλουθα της ευρωζώνης, δεν αποτελεί οικονομικό, αποτελεί πολιτικό εγχείρημα, τότε οδηγούμαστε σε κάποια συμπεράσματα: Οι ίδιοι που έθεσαν τους όρους του Μάαστριχτ για την είσοδο στη ζώνη του ευρώ, σχετικά με το δημόσιο χρέος, δεν τηρούσαν τον όρο, βρισκόμενοι πάνω από το 60%. Η Γερμανία είχε το 1999 ποσοστό του ΑΕΠ 61.3% δημόσιο χρέος, με το ποσοστό να κυμαίνεται πάνω από το 60% από το 1999 μέχρι το 2004, με μόνη, εύλογη, εξαίρεση το 2001 όπου το κατέβασε στο 59.1%. Η Ιταλία έμεινε με ποσοστό του δημόσιου χρέους της πάνω από το 100% του ΑΕΠ για όλη τη δεκαετία, από το 1999 μέχρι το 2011. Τις επίμαχες χρονιές 1999-2001 τα ποσοστά της κυμάνθηκαν από 113% μέχρι 108.2%. Ακόμα και η Ολλανδία είχε πάνω από το 60% του ΑΕΠ της το 1999, το μείωσε όμως αισθητά, διατηρώντας το γύρω στο 50-51% για τα επόμενα χρόνια. Η πολιτική βούληση των τότε ισχυρών χωρών του πυρήνα της ΕΟΚ είχε βασιστεί σε προσδοκίες καθόλου ευκαταφρόνητες. Οι εκθέσεις και οι αναλύσεις της εποχής προέβλεπαν σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης για όλες τις χώρες, αναλογικά, σοβαρή μείωση του πληθωρισμού, μεγέθυνση του εμπορίου και της βιομηχανίας, συνακόλουθη διεύρυνση των αγορών εργασίας και ενίσχυση των οικονομικών δομών της Ευρώπης απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό. Τι άλλαξε; ο γρήγορος μετασχηματισμός του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού και τεχνολογικού γίγνεσθαι. Οι έντονοι ρυθμοί δεν θα μπορούσαν ποτέ να αφομοιωθούν επαρκώς από σύνολα κοινωνιών, νόρμες και θεσμικά άβατα ή θεσμικά κενά. Το ευρώ για τους δημιουργούς του θα μείωνε μέχρι εξάλειψης αυτό που λέμε «κόστος συναλλαγής» (transaction cost) του οποίου το μέγεθος δεν ήταν αμελητέο με τα εθνικά νομίσματα. Αλλά δεν αποτελούσε και πανάκεια για πράγματα που δεν προοριζόταν να καλύψει.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι ότι αυτό καθαυτό το ευρώ δεν είναι καν ολοκληρωμένο νόμισμα. Η ΕΚΤ δεν μπορεί να κόψει νόμισμα, δεν ασκεί ουσιαστικά το σκέλος της προσφοράς χρήματος με τον άμεσο και γνωστό τρόπο που λειτουργούν οι κεντρικές τράπεζες. Η αμεσότητα αυτή στην απουσία της, στερεί όλο τον μηχανισμό από ένα τουλάχιστον σοβαρό εργαλείο ανακλαστικής αντίδρασης στην ύφεση. Και οι αντιδράσεις με την μορφή φυγόκεντρης δύναμης από μια Ευρώπη που προσπαθεί να παραμείνει ενωμένη, αναδύονται στον ίδιο ιστορικό κορμό της, την Γερμανία και την Ιταλία. Αντίθετα, στις χώρες του υπόλοιπου Νότου που δοκιμάζονται, η αντίδραση συγκεκριμενοποιείται περισσότερο ως αντιμνημονιακή. Το ευρώ από μόνο του δεν μπορεί να σώσει την Ευρώπη, πρώτον γιατί το ίδιο είναι ημιτελές, και δεύτερον γιατί δεν είναι αυτός ο ρόλος του. Είναι –ή θα έπρεπε να είναι – κοινό νόμισμα. Και τα νομίσματα είναι εργαλεία οικονομικής, όχι αυτοσκοπός κερδοσκοπίας ή μέσον πίεσης, εκβιασμών και άλλων τακτικών υψηλής ή χαμηλής πολιτικής. Το αν θα παραμείνει ως κοινό νόμισμα μερικών βόρειων κρατών της ΕΕ, ή θα μετεξελιχθεί και το ίδιο σε ένα είδος νομίσματος εξωτερικών συναλλαγών της Ένωσης θα φανεί σε λίγο διάστημα. Και η πρόκληση για τον Ντράγκι παραμένει.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: