Τα οικολογικά κινήµατα των πολιτών σήµερα

photo-1http://oikotrives.wordpress.com

Η άποψη ότι τα οικολογικά κινήµατα υποχωρούν σε περιόδους κρίσης καθώς το περιβάλλον και η ποιότητα ζωής παύουν να αποτελούν προτεραιότητα είναι ιδιαίτερα γνωστή και διαδεδοµένη. Η γενική αυτή παραδοχή- σε µεγάλο βαθµό δικαιολογηµένη- είναι εξαιρετικά απόλυτη και απλουστευτική για να την υιοθετήσουµε αναντίρρητα.
Κατ αρχήν όσον αφορά τα κινήµατα γενικά, θα επαναλάβω την απαισιόδοξη διαπίστωση/ θέση που προκύπτει από σχετικές µελέτες για το εργατικό κίνηµα στο µεσοπόλεµο, δηλαδή ότι τα κοινωνικά κινήµατα γνωρίζουν υποχώρηση την περίοδο της κορύφωσης της κρίσης και ξαναζωντανεύουν µε τα πρώτα δείγµατα ανάκαµψης. Νοµίζω ότι τον τελευταίο χρόνο ζούµε ακριβώς αυτή τη φάση όπου µετά από µια πρώτη περίοδο δυναµικής αντίστασης ενάντια στις πολιτικές των µνηµονίων σήµερα τα κοινωνικά κινήµατα βρίσκονται σε υποχώρηση.

Όσον αφορά τα τοπικά οικολογικά κινήµατα πιο συγκεκριµένα, και µε βάση την παραπάνω εκτίµηση, τα πράγµατα είναι κάπως διαφορετικά. Βεβαίως και στη συνείδηση της συντριπτικής πλειοψηφίας του πληθυσµού το άκουσµα των όρων «περιβάλλον», «πράσινο», «ανακύκλωση», «αειφορία» κλπ. θεωρούνται πολυτέλεια και δεν φαίνεται να τους αφορά. Όµως αυτό δεν επηρεάζει απαραίτητα το οικολογικό κίνηµα και ιδιαίτερα τις τοπικές πρωτοβουλίες οι οποίες κακά τα ψέµατα δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα πολυπληθείς. Μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ακόµα ότι έχουν ισχυροποιηθεί οι τοπικές κοινωνικές αντιστάσεις µε οικολογικό περιεχόµενο.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αντιστάσεις ενάντια σε κάθε τύπου επενδυτικά σχέδια λαµβάνουν ιδιαίτερη έκταση. Για παράδειγµα το κίνηµα στις Σκουριές της Χαλκιδικής δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά µια λογική συνέπεια αυτών των καταστροφικών πολιτικών στις οποίες αντιτίθενται. Όσο θα αυξάνονται τέτοιου είδους πρωτοβουλίες από την πολιτεία και τους ιδιώτες είναι λογικό να αυξηθούν και τα κινήµατα που αφορούν την υπεράσπιση του δηµόσιου χώρου και των συλλογικών αγαθών.

‘Ένα άλλο ενδεικτικό παράδειγµα είναι αυτό των λαϊκών συνελεύσεων των ‘αγανακτισµένων’ του 2011. Η παρακµή τους και η από- µαζικοποιησή τους οδήγησε στο µετασχηµατισµό τους σε πρωτοβουλίες εναλλακτικού τρόπου ζωής και οικονοµίας. Το φεστιβάλ συνεταιριστικής και εναλλακτικής οικονοµίας είναι ως επί των πλείστων παιδί της πλατείας Συντάγµατος. Το ίδιο ισχύει και για µια σειρά πρωτοβουλίες κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονοµίας που ουσιαστικά υιοθετούν τα βασικά στοιχεία του πράσινου κινήµατος, δηλαδή την οικονοµία και τις δραστηριότητες τοπικής κλίµακας, τη µείωση των χρηµατικών δραστηριοτήτων και τη βιώσιµη από-ανάπτυξη. Ζούµε κατά πάσα πιθανότητα τη γέννηση µιας ελληνικής εκδοχής, σε συνθήκες κρίσης και ύφεσης, του κινήµατος µετάβασης (transition movement) που γνωρίζει την ίδια στιγµή ανάπτυξη στη βόρεια Ευρώπη.

Ίσως να µην είναι υπερβολή να ισχυριστούµε ότι στην Ελλάδα του τρίτου και τέταρτου, σύντοµα, µνηµονίου οι µόνες δυναµικές και δηµιουργικές κινηµατικές πρωτοβουλίες προέρχονται από τα τοπικά κινήµατα οικολογικού και εναλλακτικού περιεχοµένου. Η διάχυση τους στο σύνολο της κοινωνίας και η µεταφορά τους σε ένα εναλλακτικό σχέδιο στο κεντρικό πολιτικό επίπεδο είναι ακόµα το ζητούµενο.

ΟΡΕΣΤΗΣ ΚΑΛΟΚΟΥΡΗΣ
Γεωγράφος MSc, υπ. Διδάκτορας Παντείου Πανεπιστηµίου

Οι συντελούµενες επιµέρους βλάβες ή οι επικείµενοι κίνδυνοι βλαβών του περιβάλλοντος συνεπεία των οικονοµικών δραστηριοτήτων, συµποσούνται σε αυτό που ονοµάζουµε σύγχρονη οικολογική κρίση. Το κύριο πρόβληµα συνίσταται στο ότι οι παραπάνω έννοιες της βλάβης (ζηµίας) και των κινδύνων βλάβης έχουν, ως ένα σηµαντικό βαθµό, µια υποκειµενική διάσταση καθόσον τα φυσικά χαρακτηριστικά τους συνυπάρχουν µε την αξία που προσδίδουµε σε αυτά. Με άλλες λέξεις, η βλάβη και ο κίνδυνος βλάβης δεν αποτελούν αντικειµενικές έννοιες είτε γιατί υπάρχει επιστηµονική αβεβαιότητα είτε γιατί υφίστανται διαφορές ή αντιθέσεις σε αξιακό επίπεδο (πρόσληψη των κινδύνων, από τους επιστήµονες και τους πολίτες, ανάλογα µε τις υιοθετούµενες πολιτικές, πολιτιστικές, κοινωνικές ή ηθικού-βιοηθικού χαρακτήρα αντιλήψεις).

Σε αυτό το πλαίσιο η λύση των οικολογικών προβληµάτων δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια της επιστήµης (η συνδροµή της οποίας είναι αναγκαία, όχι όµως αρκετή) αλλά και της κοινωνίας καθόσον είναι αυτή που προσδίδει το αναγκαίο αξιακό περιεχόµενο στα στοιχεία του περιβάλλοντος που βλάπτονται ή απειλούνται. Με άλλες λέξεις, από το θετικιστικό δίπολο ορθό-λάθος που κυριαρχούσε µέχρι τώρα στην αντιµετώπιση των περιβαλλοντικών ζητηµάτων περάσαµε στο διαβουλευτικό δίπολο αποδεκτός-µη αποδεκτός κίνδυνος, στο οποίο κυρίαρχο ρόλο διαδραµατίζει η αξιακή διάσταση των κινδύνων.

Όπως είναι φυσικό, σε αυτό το νέο τοπίο, καθοριστικό ρόλο παίζουν τα µαζικά κινήµατα των πολιτών διότι µέσω αυτών είναι δυνατόν να εκφραστούν οι αξιακές παράµετροι που ορίζουν το κάθε περιβαλλοντικό πρόβληµα. Το ερώτηµα που εγείρεται, ωστόσο, είναι κατά πόσο τα κινήµατα των πολιτών σήµερα είναι εκφραστές τέτοιων αξιακών παραµέτρων ή ελαύνονται απλώς από το σύνδροµο NIMBY;

Η εµπειρία δείχνει ότι πολλά κινήµατα πολιτών που αναπτύσσονται µε αφορµή την εµφάνιση ενός συγκεκριµένου περιβαλλοντικού προβλήµατος, έχουν σαν αφετηρία το παραπάνω σύνδροµο. Ωστόσο, το ενδιαφέρον βρίσκεται στο γεγονός ότι στην πορεία απέκτησαν διαφορετικό περιεχόµενο, στο οποίο κυρίαρχη θέση έχουν οι κοινωνικές, οικονοµικές και πολιτισµικές παράµετροι του προβλήµατος που αντιµετωπίζουν. Η παρέµβασή τους λοιπόν έχει να κάνει τόσο µε την αντίσταση απέναντι στους απειλούµενους κινδύνους όσο και µε την ανάδειξη αυτών των παραµέτρων.

Παρατηρούµε, έτσι, ότι βασικά κινήµατα των πολιτών στην Ελλάδα σήµερα, όπως το κίνηµα κατά των εξορύξεων, το κίνηµα για µια εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων ή το κίνηµα ενάντια στις βιοµηχανικές ΑΠΕ εντάσσονται στο παραπάνω πλαίσιο. Συγκεκριµένα, οργανώνουν την αντίσταση ενάντια στα σχέδια που προωθούνται από τους ισχυρούς οικονοµικούς παράγοντες και την κυβέρνηση και παράλληλα προβάλλουν εναλλακτικές λύσεις, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο επεξεργασµένες, οι οποίες όµως έχουν µια κοινή προβληµατική: την αναζήτηση ενός άλλου µοντέλου ανάπτυξης µε κυρίαρχο στοιχείο την τοπικότητα.

Ειδικότερα, το κίνηµα κατά των εξορύξεων (Χαλκιδική κ.α.) επεξεργάζεται την προοπτική µιας άλλης ανάπτυξης µε την ανάδειξη τόσο των παραδοσιακών δραστηριοτήτων (σε νέα βάση) όσο και καινοτόµων µε άξονα αναφοράς την τοπική κλίµακα. Το κίνηµα ενάντια στην προτεινόµενη συγκεντρωτική διαχείριση των αποβλήτων (Αττική, Αιγιάλεια κ.α.), προβάλλει µια άλλη στρατηγική µε άξονα αναφοράς τον αποκεντρωµένο χαρακτήρα της διαχείρισης και την αειφορική χρήση των φυσικών πόρων έτσι ώστε η σχετική οικονοµική δραστηριότητα να έχει αναφορά στην τοπική κλίµακα. Οµοίως, το κίνηµα ενάντια στις ΒΑΠΕ (Κρήτη, Βοιωτία κ.α.) αναδεικνύει το χαρακτήρα τους ως µέσου καπιταλιστικής κερδοφορίας και, παράλληλα, θέτει ως στόχο την ανάπτυξη των ΑΠΕ για την ικανοποίηση των τοπικών αναγκών.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι το οικολογικό κίνηµα εισήλθε στο στάδιο ωριµότητας, χωρίς αυτό να σηµαίνει ότι δεν υπάρχουν προβλήµατα και σοβαρές ελλείψεις στη στρατηγική τους στα οποία πρέπει να ενσκήψει. Το στοίχηµα, όµως, βρίσκεται αλλού: Πώς και µε ποιο περιεχόµενο θα αρθρωθεί το αυτόνοµο κίνηµα των πολιτών µε την αριστερά και την πολιτική οικολογία έτσι ώστε να ανοίξει ο δρόµος για τον οικολογικό µετασχηµατισµό της κοινωνίας.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΛΙΑΣ
Δικηγόρος, Επ. Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: